Een familie in oorlog

(27-10-2013) Omdat Nederland neutraal was in de Eerste Wereldoorlog kennen wij dat niet: een heel gewone familie die door twee oorlogen is bezocht. Maar in Frankrijk is dat anders natuurlijk.

De historicus Stéphane Audoin-Rozeau, bekend van baanbrekend werk over de gruwelijke ervaringen van soldaten in de Eerste Wereldoorlog en het zelfs naar hedendaagse maatstaven ongekende niveau van geweld in de loopgraven, beschrijft in dit zeer persoonlijke boekje onder andere het leven van zijn grootvader Roger: gevochten in de loopgraven van 14-18, en dan in 1940 door de Duitsers krijgsgevangen gemaakt.

De auteur bekommert zich nauwelijks om een wetenschappelijke opzet. Van twee overgrootvaders beschrijft hij de brieven aan hun verloofdes, zonder veel analyse. Hoe zij de Duitsers haatten, hoe zij bang waren dat hun verloofde zou vallen voor de chames van Amerikaanse soldaten toen deze naar Europa kwamen, en natuurlijk ook wat ze schreven over de ontberingen, de dood…

Het boek gaat verder ook nog over de vader van de auteur, Philippe, lid (en historiograaf) van de Surrealistische Beweging in Frankrijk. Die had de invloed van de Grote Oorlog op zijn eigen vader nooit begrepen, zegt Stéphane, maar werd in feite gebroken door het plotseling einde van de beweging van 68 in Frankrijk, de onderdrukking van de Praagse lente en de ‘sovjetisering’ van de Cubaanse revolutie – alles waarin hij geloofde opeens weg.

Maar het zijn toch vooral de bijzonderheden die verband houden met 14-18 die in het boekje indruk maken, al was het maar door de huiselijkheid en haast vanzelfsprekendheid van de oorlogservaringen. De hele idee van oorlog staat – denk ik – nu heel ver van Europeanen af. Weinigen, denk ik, kunnen zich nog voorstellen dat ze voor hun nummer afmarcheren naar de grens met een buurland.

Maar in hoeverre is dat schijn? Zou zoiets weer kunnen gebeuren in een tijd waarin wel parallellen worden getrokken met de economische crisis van de jaren dertig, de daarop volgende verzwakking van de Europese democratieën, eindigend in weer een nieuwe Wereldoorlog? 

In verband met het jubileum van 1914 verschijnen er weer veel boeken over de oorzaken van de Eerste Wereldoorlog. Ik ben geen specialist op dit gebied, maar wat me opvalt, is het min of meer toevallige van al die mobilisaties, oorlogsverklaringen etc. Soms lijkt het een lichtvaardig spel geweest waarbij Europa in twee kampen verdeeld raakte. Lang niet alle regeringen wilden zo nodig ten strijde, maar er was nu eenmaal een vijand of men achtte zich gebonden door verdragen.

Er was dus geen keus – de oorlog als automatisme. Geen keus – in heel ander verband, de economie, hoor je dat nog wel. 

Stéphane Audoin-Rouzeau. Quelle histoire. Un récit de filiation (1914-2014). EHESS/Gallimard/Seuil 2013

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Blog op WordPress.com.

Omhoog ↑

%d bloggers liken dit: