Susan Sontag, uit het graf

(4-11-2013) Wel een waagstuk: een oud interview uit 1979 in boekvorm publiceren, inclusief de 4/5 van de oorspronkelijke tekst die niet in Rolling Stone terecht gekomen was. Journalistiek laat zich vaak moeilijk opwarmen. Jonathan Cott heeft het nu gedaan met zijn lange vraaggesprek met Susan Sontag. Het boekje bewijst vooral hoe invloedrijk Sontag geweest is op hedendaagse (Amerikaanse) intellectuelen.

Want veel van wat Cott in 1979 uit de mond van de gevierde essayist optekent, is heden ten dage volstrekt ‘gefundenes Fressen’: de verbinding tussen ‘hoge’ en populaire cultuur, het betrappen van de tijdgeest aan de hand van populaire cultuur, de mogelijkheid voor vrouwen om zich als gezaghebbende denker te vestigen.

Die algemene acceptatie van ideeën en benaderingswijze van Sontag maakt dat je met hedendaagse ogen in het interview uit 1979 eigenlijk bitter weinig origineels vindt. Daar komt nog bij dat wat Sontag te melden heeft – over fotografie bijvoorbeeld, of over de ideologie bij het beschrijven van ziektegeschiedenissen – sterk leunt op geschriften van Roland Barthes, Gilles Deleuze en andere Franse denkers. 

Sontag lijkt, meer dan drie decennia later, dus eigenlijk meer een handige popularisator van denkers uit Franse avant-garde dan een oorspronkelijke geest, en dat in een tijd waarin de Amerikaanse academische wereld nog niet als een blok gevallen was voor de ‘french critique’ van Michel Foucault, Pierre Bourdieu en noem al die anderen maar op. 

In 1979 heeft Sontag, die in 2004 overleed, eigenlijk al haar voornaamste werk al geschreven – ook dat maakt dit boekje pijnlijk duidelijk: On Style, On photography en Illness as a metaphore. Veel latere essay’s (Regarding the pain of others, Aids and its metaphores) behelzen immers het voortborduren op eerder werk en als je mij vraagt heeft het toch betrekkelijk omvangrijke fictiewerk van Sontag de tand des tijds slecht doorstaan: je hoort nooit iemand nog refereren aan de verhalenbundel I, etcetera of de lijvige (en, helaas, ook vreselijk saaie) romans The Volcano Lover en In America.

Wat in dit interview uit 1979 volledig ontbreekt is het persoonlijke. Cott en Sontag wisselen wat algemene ideeën over de liefde uit, maar daar blijft het bij. Sontag komt hier naar voren als een soort femme savante, die weinig lust gevoelt voor petite histoire. 

[Zo zakelijk, onpersoonlijk herinner ikzelf mij haar – zij hier even terzijde opgemerkt. Ik heb haar ontmoet toen zij in 1993 in Sarajevo, bij wijze van politieke daad, een Bosnische versie van Wachten op Godot van Samuel Beckett regisseerde, die op een avond bij kaarslicht – want tijdens het beleg van de stad viel regelmatig de elektriciteit uit – in première ging. Tijdens de lange avonden in de eetzaal van de Holiday Inn – bij rode wijn van de zwarte handel, luisterend naar de beschietingen buiten en opgesloten door de avondklok die het onmogelijk maakte het hotel te verlaten – zaten de ongeveer twintig hotelgasten van het half kapotgeschoten gebouw vaak met elkaar te praten. Sontag leek een vriendelijk, enigszins gereserveerd iemand met nogal stringente politieke opvattingen over het gebeuren buiten. 

Je mag het wel ironisch noemen dat sinds haar overlijden het vooral de hyper-persoonlijke, zo niet intieme kant van het Sontags leven is geweest, die de aandacht heeft getrokken. De uitgave van haar dagboeken, de onthullingen over haar biseksualiteit en jaloers moederschap door haar zoon en vroegere schoondochter – dat alles zou de denkende vrouw van 1979 vermoedelijk wel erg triviaal hebben gevonden. 

Maar aan haar legende dragen die onthullingen natuurlijk zeer bij. En een legende is ze zeker – de legende van een denkende vrouw, die talloze andere Amerikaanse vrouwen en mannen op het spoor van interessante dingen heeft gezet. Of ze ook een originele denker was, is daarbij misschien wel helemaal niet zo belangrijk. Ze kon alleen maar leven, zei ze in 1979 tegen Rolling Stone, in haar tijd, in een poging om de wereld te begrijpen. Dat is niet voor niks geweest. 

Susan Sontag. The complete Rolling Stone Interview. By Jonathan Cott. Yale University Press 2013. 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Blog op WordPress.com.

Omhoog ↑

%d bloggers liken dit: