Vrouw van de wereld

Dat Berlijn tijdens het interbellum een oord van lichtzinnigheid en zonde was, is natuurlijk wel bekend. Toch is het merkwaardig om aan de hand van een concreet voorbeeld te lezen wat dat betekende: Ruth Landshoff (alias Rut Levy, alias Ruth Landshoff-Yorck) (1904-1966) stroopte in de jaren twintig avond na avond de homobars van Berlijn af, sliep om het even met mannen en vrouwen, trouwde weliswaar een paar keer maar bleef de liefde met anderen bedrijven (hetzelfde gold overigens voor haar huwelijkspartners). Alleen de in Berlijn overvloedig voorhanden cocaïne, daar bleef ze van af. De auto op de foto, een Adler, was overigens haar eigendom. Op het gemiddelde feestje in de betere kringen, krijg je de indruk, was het heel gewoon dat blote meisjes zich onder de onberispelijk in avondkleding gestoken bezoekers mengden.

Ruth was wat in latere tijden een It-girl genoemd zou worden: een meisje dat weliswaar zelf weinig tot stand bracht, maar een enorm talent bezat om op het juiste moment op de juiste plaats te zijn en – al dan niet seksueel – de waarlijk groten tot haar vrienden- en kennissenkring te kunnen rekenen. Van oorsprong was zij actrice, ze is zelfs in een bijrol te zien in Nosferatu van Murnau (1922) – nu een monument in de geschiedenis van de filmkunst, maar toen een flop. Ze scharrelde, na een halve theateropleiding, een beetje rond in de omgeving van de legendarische theaterregisseur Max Reinhardt, maar die wachtte zich kennelijk wel om Ruth rollen van betekenis te geven. 

Voor de maatschappelijke carrière van Ruth was dit geen beletsel. Haar leven – thans uitgezocht in een vrij uitputtend gedocumenteerde biografie van Thomas Blubacher – leest als een who is who van het artistieke interbellum, in Berlijn niet alleen maar ook in het door haar regelmatig bezochte Parijs. Al op haar twintigste werd zij in een litho van Oskar Kokoschka vereeuwigd. Zeer bevorderlijk voor de opbouw van het netwerk was haar seksuele verhouding met de alles-kunstenaar Karl Vollmöller, een nu eigenlijk vergeten schrijver-schilder, en bovendien nog zeer gefortuneerd – als je zijn biografie leest, moet je aan Joseph Beuys denken. Jammer dat die foto’s niet meer bestaan die Karl op een nacht maakte in het park van het Weense paleis Schönbrunn – Ruth naakt op de motorfiets.

Een langdurige verhouding – tegelijkertijd, uiteraard – had zij ook met de kunstverzamelaar Francesco von Mendelssohn, en dat leverde weer andere contacten op. Haar adelijk aandoende achternaam ‘Yorck’ dankt ze aan een kortstondig huwelijk met de bankier David Yorck von Wartenburg – een aardige jongen, lijkt het, die natuurlijk niet tegen Ruth op kon, en nog eens bekend geworden omdat hij aan het eind van de oorlog, als Wehrmacht-officier in Italië naar de Amerikanen overliep en een belangrijke inlichtingen-man werd. 

Ruth was joods, en had gelukkig de tegenwoordigheid van geest om in de loop van de jaren dertig, toen de nazi’s in Duitsland de macht overnamen, steeds vaker in Berlijn afwezig te zijn en op tijd naar de Verenigde Staten te emigreren. In Duitsland had zij begin jaren dertig al eens een populaire roman geschreven, Die Vielen und der Eine – door haar uitgevers werd ze als een mogelijke tweede Vicky Baum gezien. Maar na de machtsovername in 1933 viel er aan de uitgave van een tweede roman van deze joodse auteur niet meer te denken. Pas in de VS zette zij haar carrière als romancière voort – het enige boek waarvan ik wel eens gehoord heb (niet gelezen natuurlijk) is het uit 1939 daterende The man who killed Hitler, over wishful thinking gesproken.

Zowel in de VS, als na de oorlog in Europa gaat Ruth nijver door met netwerken – zelf geen fortuin bezittend, moet zij het voor haar twee continenten omspannende avonturen steeds hebben van gefortuneerde kennissen, aangevuld met bescheiden inkomsten uit haar romans – die na de oorlog ondanks positieve reacties van gecharmeerde uitgevers in Duitsland niet meer verschijnen. En ze heeft haar hele leven artikelen geschreven voor bladen, zowel in Duitsland als in Amerika, en steeds aan de meer ‘vernieuwende’ kant van het bladenspectrum. De finale van haar leven mag er ook zijn: in de jaren zestig komt ze in New York in contact met Off Off Broadway, en brengen de nu legendarische groepen La Mamma en het Living Theatre nog teksten van haar op de planken. Haar grensverleggende antecedenten ten aanzien van seksualiteit waren plotseling weer in de mode.

In Spanje bestaat een bekend grapje, over wat de Spanjaard ziet als de enige moreel verantwoorde manier van geld verdienen: de loterij winnen. Daaraan moest ik denken bij het lezen van deze biografie van Ruth Landshoff: geen echt doorslaggevende bijdrage hebben geleverd aan de cultuur, maar door flair toch een interessant leven geleid. Kwam me als formule trouwens ook wel een beetje bekend voor: tenslotte is ook de journalistiek immers een beroep, waarvan de meeste beoefenaren net doen alsof ze werken en zich inmiddels dol vermaken.

Thomas Blubacher, Die vielen Leben der Ruth Langhoff-York. Insel Verlag 2015

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Blog op WordPress.com.

Omhoog ↑

%d bloggers liken dit: